Η Νοσηλευτική στην Ελλάδα βρίσκεται μπροστά σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι. Οι αριθμοί προειδοποιούν, οι νοσηλευτές εξαντλούνται και μια νέα γενιά φαίνεται να γυρίζει την πλάτη σε ένα επάγγελμα που, περισσότερο από ποτέ, έχει ανάγκη τους ανθρώπους του.
Υπάρχουν στιγμές που οι αριθμοί παύουν να είναι απλώς αριθμοί και μετατρέπονται σε προειδοποιητικά σημάδια. Για τη Νοσηλευτική στην Ελλάδα, μια τέτοια στιγμή είναι σήμερα.
Οι φετινές Πανελλαδικές Εξετάσεις ανέδειξαν μια πραγματικότητα που δεν μπορεί να μας αφήσει αδιάφορους: εκατοντάδες διαθέσιμες θέσεις στα πανεπιστημιακά Τμήματα Νοσηλευτικής παρέμειναν κενές. Μία στις τρεις διαθέσιμες θέσεις στα πανεπιστημιακά Τμήματα Νοσηλευτικής παρέμεινε κενή. Σε ορισμένα τμήματα της περιφέρειας, μάλιστα, το ποσοστό των κενών θέσεων ξεπέρασε το 50%. Η εικόνα αυτή είναι ιδιαίτερα ανησυχητική, όχι μόνο για την εκπαίδευση, αλλά κυρίως για το αύριο του συστήματος υγείας. Γιατί την ίδια στιγμή που η χώρα χρειάζεται περισσότερους νοσηλευτές, όλο και λιγότεροι νέοι φαίνεται να επιλέγουν τη Νοσηλευτική ως επαγγελματικό τους μέλλον.
Η αντίφαση είναι βαθιά και οδυνηρή.
Η εικόνα αυτή αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία αν αναλογιστούμε την πραγματικότητα που βιώνει καθημερινά το Εθνικό Σύστημα Υγείας. Τα νοσοκομεία και οι δομές υγείας εξακολουθούν να λειτουργούν με σημαντικές ελλείψεις προσωπικού. Οι βάρδιες καλύπτονται με δυσκολία, οι ανάγκες των ασθενών αυξάνονται και οι νοσηλευτές καλούνται καθημερινά να ανταποκριθούν σε ένα φορτίο που συχνά ξεπερνά τις ανθρώπινες αντοχές. Η Ελλάδα εξακολουθεί να βρίσκεται πολύ χαμηλά ως προς την αναλογία νοσηλευτών σε σχέση με τις ανάγκες του πληθυσμού.
Η υποστελέχωση δεν είναι ένας απλός αριθμός σε έναν πίνακα. Είναι ο συνάδελφος που καλείται να καλύψει μια ακόμη βάρδια. Είναι ο νοσηλευτής που φροντίζει περισσότερους ασθενείς από όσους μπορεί να διαχειριστεί με ασφάλεια. Είναι η άδεια που αναβάλλεται, η οικογένεια που περιμένει και η κόπωση που συσσωρεύεται.
Και κάποια στιγμή, ο άνθρωπος που βρίσκεται συνεχώς δίπλα στους άλλους αρχίζει να χρειάζεται και ο ίδιος φροντίδα.
Το burnout των νοσηλευτών δεν είναι πλέον μια έννοια που αφορά μόνο την επιστημονική βιβλιογραφία. Είναι μια πραγματικότητα που βιώνεται καθημερινά στους χώρους εργασίας. Είναι η σωματική και ψυχική εξάντληση, η απώλεια κινήτρου, η συναισθηματική αποστασιοποίηση. Είναι η αίσθηση ότι, όσο κι αν προσπαθείς, ποτέ δεν είναι αρκετό.
Και δίπλα στην εμφανή αποχώρηση από το επάγγελμα υπάρχει μια άλλη, πιο αθόρυβη μορφή αποχώρησης: η σιωπηρή απόσυρση.
Ο νοσηλευτής που εξακολουθεί να φορά την ίδια στολή, να βρίσκεται στην ίδια βάρδια και να εκπληρώνει τα καθήκοντά του, αλλά μέσα του έχει ήδη απομακρυνθεί. Δεν έπαψε να αγαπά τον ασθενή. Έπαψε, όμως, να πιστεύει ότι το σύστημα μέσα στο οποίο εργάζεται μπορεί να του προσφέρει το μέλλον που αξίζει.
Κάποιοι αναζητούν μια διαφορετική επαγγελματική πορεία. Άλλοι φεύγουν στο εξωτερικό. Άλλοι εγκαταλείπουν την κλινική πράξη. Και κάποιοι παραμένουν, επειδή αισθάνονται ευθύνη απέναντι στους ασθενείς και στους συναδέλφους τους, ακόμη κι όταν οι δικές τους δυνάμεις έχουν εξαντληθεί.
Πόσο μπορεί όμως να αντέξει ένας άνθρωπος όταν του ζητάμε συνεχώς να δίνει, χωρίς να του δίνουμε τα απαραίτητα για να συνεχίσει;
Η απάντηση δεν μπορεί να είναι περισσότερη αντοχή από τους ίδιους τους νοσηλευτές. Η απάντηση πρέπει να είναι πολιτική βούληση, σχεδιασμός και ουσιαστική επένδυση.
Χρειαζόμαστε μια μακρόπνοη εθνική στρατηγική για τη Νοσηλευτική. Χρειαζόμαστε επαρκή στελέχωση, ασφαλείς συνθήκες εργασίας, αξιοπρεπείς αμοιβές, δυνατότητες επιστημονικής και επαγγελματικής εξέλιξης και ουσιαστική υποστήριξη της ψυχικής ανθεκτικότητας των νοσηλευτών. Χρειαζόμαστε ένα σύστημα που δεν θα περιμένει από τον νοσηλευτή να γίνει «ήρωας», αλλά θα του επιτρέπει να είναι επαγγελματίας, επιστήμονας και άνθρωπος.
Και πρέπει να ξαναμιλήσουμε στα νέα παιδιά για τη Νοσηλευτική.
Όχι εξιδανικεύοντας τις δυσκολίες της. Αλλά αναδεικνύοντας την επιστημονική της αξία, την εξέλιξη που προσφέρει, την κοινωνική της σημασία και, πάνω απ’ όλα, τη μοναδική ανθρώπινη σχέση που δημιουργεί με τον άνθρωπο που έχει ανάγκη.
Γιατί η Νοσηλευτική είναι το χέρι που κρατά έναν ασθενή όταν φοβάται. Είναι η φωνή που καθησυχάζει. Είναι η παρουσία δίπλα στον άνθρωπο όταν η επιστήμη συναντά την ευαλωτότητα και τον πόνο.
Το μέλλον της Νοσηλευτικής δεν είναι υπόθεση μόνο των νοσηλευτών. Είναι υπόθεση ολόκληρης της κοινωνίας.
Σήμερα βρισκόμαστε μπροστά σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι. Μπορούμε να συνεχίσουμε να αντιμετωπίζουμε τις ελλείψεις, τις παραιτήσεις, την εξουθένωση και τις κενές θέσεις στις σχολές ως μεμονωμένα προβλήματα.
Ή μπορούμε να τα δούμε ως αυτό που πραγματικά είναι… ένα καμπανάκι για το μέλλον της υγείας στην Ελλάδα.
Γιατί πίσω από κάθε κενή θέση μιας σχολής Νοσηλευτικής, κάθε παραίτηση, κάθε εξουθενωμένο νοσηλευτή και κάθε σιωπηλή απόσυρση υπάρχει ένας άνθρωπος που αύριο θα χρειαστεί φροντίδα.
Και τότε το ερώτημα δεν θα είναι πόσοι νοσηλευτές χάθηκαν.
Το ερώτημα θα είναι πολύ πιο δύσκολο: «Ποιος θα βρίσκεται αύριο δίπλα στον ασθενή;»
Δρ. Βασιλική Κολλιού,
Μέλος Διοικητικού Συμβουλίου ΣΥ.ΝΟ. – Ε.Σ.Υ. Ν. Κορίνθου
