Η Νοσηλευτική αποτελεί έναν από τους βασικότερους πυλώνες του Εθνικού Συστήματος Υγείας. Οι νοσηλευτές βρίσκονται δίπλα στον ασθενή σε εικοσιτετράωρη βάση, διασφαλίζοντας τη συνέχεια της φροντίδας, την ασφάλεια, την έγκαιρη αναγνώριση των αναγκών και τη λειτουργική συνοχή των υπηρεσιών υγείας. Ωστόσο, η καθημερινή πραγματικότητα στα δημόσια νοσοκομεία αναδεικνύει μια συσσωρευμένη κρίση ανθρώπινου δυναμικού, η οποία δεν μπορεί πλέον να αντιμετωπίζεται ως ένα πρόσκαιρο ή αποσπασματικό πρόβλημα.
Η υποστελέχωση αποτελεί ίσως τη σημαντικότερη πρόκληση. Σε πολλές νοσηλευτικές υπηρεσίες, οι ανάγκες των τμημάτων καλύπτονται οριακά, με συνεχείς μετακινήσεις προσωπικού, πρόσθετες βάρδιες, περιορισμένη δυνατότητα χορήγησης αδειών και αυξημένη επιβάρυνση των εργαζομένων που παραμένουν στο σύστημα. Όταν λιγότεροι επαγγελματίες καλούνται να ανταποκριθούν σε ολοένα μεγαλύτερες και πιο σύνθετες ανάγκες, η πίεση μεταφέρεται αναπόφευκτα τόσο στους ίδιους όσο και στην ποιότητα της παρεχόμενης φροντίδας.
Το πρόβλημα δεν αφορά μόνο τον αριθμό των υπηρετούντων νοσηλευτών. Αφορά τη δυνατότητα του συστήματος να προσελκύσει νέους επαγγελματίες και, κυρίως, να διατηρήσει τους έμπειρους. Οι αποχωρήσεις, οι παραιτήσεις, η αναζήτηση καλύτερων συνθηκών εργασίας στον ιδιωτικό τομέα ή στο εξωτερικό και η μειωμένη ελκυστικότητα του επαγγέλματος δημιουργούν έναν φαύλο κύκλο. Κάθε αποχώρηση αυξάνει το βάρος σε όσους παραμένουν και, με τη σειρά της, η μεγαλύτερη επιβάρυνση ενισχύει την πρόθεση αποχώρησης.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η επαγγελματική εξουθένωση δεν αποτελεί μια αφηρημένη έννοια. Εκφράζεται καθημερινά με σωματική κόπωση, ψυχική επιβάρυνση, αίσθημα ματαίωσης και δυσκολία εξισορρόπησης επαγγελματικής και προσωπικής ζωής. Ο νοσηλευτής δεν μπορεί να θεωρείται ανεξάντλητος πόρος. Η συνεχής λειτουργία με προσωπικό στα όρια των αντοχών του δεν αποτελεί βιώσιμη στρατηγική στελέχωσης.
Παράλληλα, ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η βία στους χώρους παροχής υπηρεσιών υγείας. Λεκτικές επιθέσεις, απειλές, εκφοβισμός και, σε ορισμένες περιπτώσεις, σωματική βία αποτελούν περιστατικά που οι επαγγελματίες υγείας μπορεί να κληθούν να αντιμετωπίσουν κατά την άσκηση των καθηκόντων τους. Η ένταση στα Τμήματα Επειγόντων Περιστατικών, η αναμονή σε συνδυασμό με την αγωνία των ασθενών και των συνοδών και οι οργανωτικές δυσλειτουργίες μπορούν να λειτουργήσουν ως επιβαρυντικοί παράγοντες, χωρίς όμως ποτέ να δικαιολογούν τη βία. Η προστασία του προσωπικού πρέπει να αποτελεί σαφή θεσμική και διοικητική προτεραιότητα.
Η αντιμετώπιση αυτών των φαινομένων απαιτεί ένα συνεκτικό σχέδιο και όχι μεμονωμένες παρεμβάσεις. Χρειάζονται σταθερές και έγκαιρες προσλήψεις μόνιμου νοσηλευτικού προσωπικού βάσει πραγματικών αναγκών, σύγχρονα και ασφαλή πρότυπα στελέχωσης, ουσιαστικά κίνητρα παραμονής στο ΕΣΥ, αναγνώριση της ευθύνης και της επιστημονικής διάστασης του επαγγέλματος, δυνατότητες επαγγελματικής εξέλιξης και συνεχιζόμενης εκπαίδευσης, καθώς και πολιτικές που ενισχύουν την υγεία και την ασφάλεια στην εργασία.
Ειδικά για τη βία, απαιτούνται σαφείς διαδικασίες αναφοράς και διαχείρισης περιστατικών, εκπαίδευση στην αποκλιμάκωση εντάσεων, επαρκή μέτρα ασφάλειας και, κυρίως, μια κουλτούρα μηδενικής ανοχής απέναντι στην κακοποίηση των εργαζομένων. Ο νοσηλευτής πρέπει να γνωρίζει ότι όταν αναφέρει ένα περιστατικό θα υποστηριχθεί ουσιαστικά και δεν θα μείνει μόνος απέναντι στις συνέπειές του.
Γίνεται καθημερινά σαφές ότι οι νοσηλευτές δεν ζητούν προνομιακή μεταχείριση. Ζητούν τις προϋποθέσεις για να μπορούν να ασκούν με ασφάλεια, αξιοπρέπεια και επιστημονική επάρκεια το επάγγελμά τους. Ζητούν επαρκή στελέχωση, δίκαιες συνθήκες εργασίας, θεσμική αναγνώριση, προστασία από τη βία και μια πραγματική προοπτική μέσα στο δημόσιο σύστημα υγείας.
Η ενίσχυση της Νοσηλευτικής δεν είναι ένα στενά κλαδικό αίτημα. Είναι ζήτημα ποιότητας και ασφάλειας των υπηρεσιών υγείας και, τελικά, ζήτημα δημόσιας υγείας. Ένα νοσοκομείο μπορεί να διαθέτει σύγχρονη τεχνολογία και εξειδικευμένες θεραπείες, όμως χωρίς επαρκές, έμπειρο και υποστηριζόμενο νοσηλευτικό προσωπικό δεν μπορεί να αξιοποιήσει πλήρως τις δυνατότητές του.
Η επόμενη ημέρα του ΕΣΥ προϋποθέτει μια νέα συμφωνία με τους ανθρώπους που το κρατούν όρθιο. Η Πολιτεία οφείλει να αντιμετωπίσει τη στελέχωση, την παραμονή των νοσηλευτών στο σύστημα, την επαγγελματική εξουθένωση και τη βία ως αλληλένδετες πλευρές του ίδιου προβλήματος. Η επένδυση στους νοσηλευτές είναι επένδυση στην ασφάλεια του ασθενή, στην ανθεκτικότητα των νοσοκομείων και στην ίδια τη βιωσιμότητα του Εθνικού Συστήματος Υγείας.
Γεώργιος Κούρτης,
Πρόεδρος ΠΑ.ΣΥ.ΝΟ. – Ε.Σ.Υ. Ν. Αττικής
